Hafta sonu maçında bir dirsek darbesi, basketbol potasının altında bir çarpışma ya da bisikletten düşme…Kliniğimize acil olarak gelen diş travmalarının önemli bir bölümü spor sırasında yaşanıyor. Üzücü olan şu ki bu yaralanmaların çoğu, birkaç dakikada takılan bir ağız koruyucuyla önlenebilir. Bu yazıda çocuğunuzun hangi sporlarda ağız koruyucuya ihtiyaç duyduğunu ve doğru koruyucuyu nasıl seçeceğinizi anlatıyoruz.
Ağız koruyucu ne işe yarar?
Ağız koruyucu, üst dişlerin üzerine takılan yumuşak ve esnek bir apareydir. Darbe geldiğinde kuvveti tek bir dişe değil tüm diş sırasına ve çeneye yayar. Böylece dişlerin kırılmasını ya da yerinden çıkmasını büyük ölçüde önler. Dudak, yanak ve dilin dişlere çarparak yaralanmasının da önüne geçer.
Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi (AAPD), ağız ve yüz yaralanması riski taşıyan tüm organize sporlarda iyi oturan bir ağız koruyucunun zorunlu olmasını öneriyor.
Hangi sporlarda ağız koruyucu gerekir?
Temasın ya da düşmenin sık olduğu her sporda ağız koruyucu kullanılmasını öneriyoruz:
-
- Futbol, basketbol, hentbol ve voleybol
- Boks, tekvando, karate, kick boks ve güreş
- Hokey, ragbi ve Amerikan futbolu
- Kaykay, paten, scooter ve BMX bisiklet
- At binme ve jimnastik
Ailelerin sık atladığı nokta, ağız koruyucunun yalnızca maçlarda değil antrenmanlarda da takılması gerektiğidir. Yaralanmaların bir kısmı tam da “nasıl olsa antrenman” denilen anlarda olur.
Ağız koruyucu çeşitleri
| Tür | Nasıl elde edilir | Koruma ve konfor |
|---|---|---|
| Hazır (standart) | Spor mağazasından hazır alınır | En düşük; ağızda gevşek durur, konuşmayı zorlaştırır |
| Kaynat-ısır | Sıcak suda yumuşatılıp ısırılarak şekillendirilir | Orta; doğru yapılırsa idare eder |
| Kişiye özel | Diş hekimi ölçü alıp laboratuvarda hazırlatır | En yüksek; dişlere tam oturur, nefes almayı ve konuşmayı engellemez |
Sporu düzenli yapan çocuklarda kişiye özel koruyucuyu tercih ediyoruz. Rahat olduğu için çocuklar onu çıkarmadan kullanıyor. Kullanılmayan bir koruyucu ise ne kadar iyi olursa olsun işe yaramaz.
Dişleri değişen çocuklarda ve tel takılanlarda
6-12 yaş arasında süt dişleri düşerken kalıcı dişler çıkar ve diş dizisi sürekli değişir. Bu dönemde kişiye özel koruyucunun, diş değişimine göre genellikle her sezon ya da her yıl yenilenmesi gerekir. Kontrollerde koruyucunun hâlâ iyi oturup oturmadığını birlikte değerlendiririz.
Ortodontik tel takılan çocuklarda darbe, braketlerin dudak ve yanağı kesmesine neden olabilir. Bu çocuklar için tele uygun tasarlanmış koruyucular kullanılır. Çocuğunuzun ortodontistine ya da bize danışmanızı öneriyoruz.
Ağız koruyucunun bakımı
- Her kullanımdan sonra soğuk suyla durulayın ve havalandırmalı kutusunda saklayın.
- Sıcak suyla yıkamayın, güneşte ya da arabada bırakmayın; şekli bozulabilir.
- Başkasıyla paylaştırmayın.
- Çatlak, delik ya da gevşeme fark ederseniz yenileyin.
- Her diş kontrolüne koruyucuyu da getirin.
Spor sırasında diş yaralanırsa
Kalıcı bir diş tamamen yerinden çıkarsa ilk dakikalar çok önemlidir. Dişi kökünden değil beyaz taç kısmından tutun. Kirlendiyse soğuk suyun altında en fazla 10 saniye durulayın ve mümkünse yerine yerleştirin. Yerleştiremiyorsanız dişi soğuk sütün içine koyun ve hemen diş hekimine gelin. En iyi sonuç, ilk 15 dakika içinde müdahale edildiğinde alınır. Daha fazlası için çocuk diş acilleri ve travmalar yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ağız koruyucu nefes almayı zorlaştırır mı?
Kişiye özel ve iyi oturan bir koruyucu nefes almayı engellemez. Zorlanma genellikle büyük ve gevşek hazır koruyucularda olur.
Kaç yaşından itibaren kullanılabilir?
Çocuğunuz temas sporuna başladığı anda kullanabilir. Süt dişi döneminde de koruyucu, ön dişlerin ve alttan gelen kalıcı dişlerin zarar görmesini önler.
Çocuğunuz için kişiye özel bir ağız koruyucu yaptırmak isterseniz randevu talep formundan bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar: AAPD Spor Yaralanmalarının Önlenmesi Politikası, Cincinnati Children’s.
Metin Yazarı: Pedodonti Uzmanı Dr. Dt. Banu Kürkçü
